Του Αναστάσιος Κωνσταντάρος, Welcome Ashore Ελλάδα πρεσβευτή

Η πρόσφατη απεργία των επαγγελματιών τουριστικών λεωφορείων στη Σαντορίνη έφερε ξανά στο προσκήνιο τη συζήτηση γύρω από τον τρόπο με τον οποίο πρέπει να διαχειρίζεται ο τουρισμός κρουαζιέρας στο νησί. Στο επίκεντρο βρίσκεται ένα απολύτως πρακτικό ερώτημα: πώς μπορεί η Σαντορίνη να διαχειριστεί τις ροές των επισκεπτών με τρόπο που να προστατεύει τους κατοίκους, να στηρίζει τις τοπικές επιχειρήσεις –συμπεριλαμβανομένων των εταιρειών τουριστικών λεωφορείων–, να διασφαλίζει την ασφάλεια των επισκεπτών και να διατηρεί τη φήμη της ως προορισμού που επιλέγουν άνθρωποι από όλο τον κόσμο; Η απεργία, όμως, ανέδειξε και κάτι ακόμη: η συζήτηση δεν αφορά το αν πρέπει να παραμείνει ο τουρισμός κρουαζιέρας στη Σαντορίνη. Αφορά το πώς μπορεί να οργανωθεί και να διαχειριστεί αποτελεσματικά, ώστε οι τοπικές επιχειρήσεις, οι εργαζόμενοι και οι κάτοικοι να συνεχίσουν να αποκομίζουν οφέλη από αυτόν.

Στα μέσα Ιουνίου, κατά τη διάρκεια μιας τυπικής καλοκαιρινής ημέρας, όταν οι ξεναγοί προετοίμαζαν τις εκδρομές και οι επιχειρήσεις εστίασης άνοιγαν τις πόρτες τους, δεν αποβιβάστηκε ούτε ένας επιβάτης κρουαζιερόπλοιου στο νησί. Αιτία ήταν η εφαρμογή του νέου συστήματος διαχείρισης επιβατών από το Δημοτικό Λιμενικό Ταμείο Θήρας, το οποίο προκάλεσε ακυρώσεις προσεγγίσεων κρουαζιερόπλοιων και έφερε στην επιφάνεια τις υποβόσκουσες εντάσεις μεταξύ των εμπλεκόμενων φορέων.

Στο επίκεντρο της αντιπαράθεσης βρίσκεται ο κανόνας «70-30», σύμφωνα με τον οποίο το 70% των επιβατών αποβιβάζεται στον Παλαιό Λιμένα των Φηρών και το υπόλοιπο 30% στον Αθηνιό, παρότι πολλές οργανωμένες εκδρομές έχουν σχεδιαστεί, προγραμματιστεί και κοστολογηθεί έως και δύο χρόνια νωρίτερα, με σημείο εκκίνησης τον Αθηνιό. Για τις εταιρείες τουριστικών μεταφορών, η εφαρμογή μιας τόσο σημαντικής αλλαγής στην αρχή της τουριστικής περιόδου δημιουργεί σοβαρές επιχειρησιακές δυσκολίες για όσους καλούνται να την εφαρμόσουν στην πράξη.

Η εξέλιξη της δημόσιας συζήτησης είχε ιδιαίτερο ενδιαφέρον. Από τη μία πλευρά, ο Δήμος Θήρας και ο Εμποροεπαγγελματικός Σύλλογος καταδίκασαν την απεργιακή κινητοποίηση, προειδοποιώντας ότι οι ακυρώσεις προσεγγίσεων κρουαζιερόπλοιων πλήττουν την οικονομία και τη διεθνή εικόνα του νησιού. Η διαχείριση ενός παγκόσμιου προορισμού όπως η Σαντορίνη είναι ιδιαίτερα σύνθετη και είναι εύλογο ο Δήμος να δίνει προτεραιότητα στην προστασία των κατοίκων, των υποδομών και της μακροπρόθεσμης φήμης του προορισμού.Από την άλλη πλευρά, ο Σύλλογος Τουριστικών Γραφείων και Τουριστικών Λεωφορείων υποστήριξε ότι η κινητοποίηση ήταν αποτέλεσμα επανειλημμένων προσπαθειών για ουσιαστικό διάλογο και αναγνώριση του ρόλου που διαδραματίζουν οι εταιρείες τουριστικών μεταφορών στην προσέλκυση και την εξυπηρέτηση των επισκεπτών.

Οι δύο πλευρές διαφωνούν ως προς τη διαδικασία, τις ευθύνες και τον τρόπο με τον οποίο πρέπει να εφαρμοστούν νέα επιχειρησιακά μέτρα, όπως ο κανόνας «70-30». Ωστόσο, και οι δύο συγκλίνουν στην ίδια βασική πραγματικότητα: οι επισκέπτες της κρουαζιέρας αποτελούν βασικό πυλώνα της οικονομίας της Σαντορίνης και το νησί χρειάζεται ένα πρακτικό, συντονισμένο και λειτουργικό σύστημα διαχείρισης.

Ο Δήμος και η επιχειρηματική κοινότητα το επισήμαναν ξεκάθαρα όταν αναφέρθηκαν στις επιπτώσεις της απεργίας στην τοπική οικονομία. «Χιλιάδες επισκέπτες δεν θα φτάσουν ποτέ στο νησί, με αποτέλεσμα ανυπολόγιστες απώλειες για εκατοντάδες επιχειρήσεις και εργαζόμενους», ανέφερε ο Εμποροεπαγγελματικός Σύλλογος Θήρας, προσθέτοντας ότι «ο τουρισμός κρουαζιέρας δεν αποτελεί προνόμιο κανενός επιμέρους κλάδου. Είναι ένας από τους σημαντικότερους πυλώνες της οικονομίας της Θήρας».

Από την πλευρά τους, οι επαγγελματίες των τουριστικών μεταφορών διατύπωσαν μια διαφορετική προσέγγιση, η οποία όμως βασίζεται στην ίδια παραδοχή: τη σημασία του τουρισμού κρουαζιέρας και την ανάγκη παροχής ποιοτικών υπηρεσιών στους επισκέπτες. Όπως αναφέρουν, «στόχος μας δεν είναι να δημιουργήσουμε τεχνητή ένταση, αλλά να διασφαλίσουμε τη βιωσιμότητα του κλάδου μας». Παράλληλα, ζήτησαν να αναγνωριστούν οι προσπάθειες που καταβάλλουν καθ’ όλη τη διάρκεια του έτους, μέσω επενδύσεων και συμμετοχής σε εκθέσεις, για την προσέλκυση επισκεπτών και την άρτια εξυπηρέτησή τους.

Συνολικά, οι δηλώσεις των δύο πλευρών δείχνουν ότι η διαφωνία αφορά τον τρόπο λήψης των αποφάσεων, τη διαδικασία και την εφαρμογή τους — όχι την ίδια την ύπαρξη της κρουαζιέρας στη Σαντορίνη. Η επιχειρηματική κοινότητα επιδιώκει την απρόσκοπτη λειτουργία της αγοράς, καθώς οι επιβάτες κρουαζιέρας στηρίζουν καταστήματα, εστιατόρια, τοπικούς παραγωγούς, τουριστικά γραφεία και εκατοντάδες οικογενειακές επιχειρήσεις. Αντίστοιχα, οι επαγγελματίες των τουριστικών μεταφορών ζητούν ένα σύστημα που να ανταποκρίνεται στις πραγματικές επιχειρησιακές συνθήκες. Και οι δύο, στην ουσία, καταλήγουν στο ίδιο συμπέρασμα: όταν οι κανόνες διαχείρισης των επισκεπτών δεν είναι ρεαλιστικοί, συντονισμένοι και κατανοητοί, οι συνέπειες επηρεάζουν ολόκληρη την τοπική οικονομία.

Η ανάγκη διαχείρισης των ροών των επισκεπτών είναι δεδομένη. Ωστόσο, η εφαρμογή ενός νέου συστήματος πρέπει να βασίζεται στις πραγματικές επιχειρησιακές δυνατότητες του προορισμού. Ζητήματα όπως οι ποσοστώσεις αποβίβασης, οι κυκλοφοριακές ρυθμίσεις, οι χώροι στάθμευσης, ο προγραμματισμός των εκδρομών και η συνολική λειτουργία του λιμένα απαιτούν συντονισμένο σχεδιασμό, ουσιαστική διαβούλευση και σταδιακή εφαρμογή, ώστε να προστατεύεται η ασφάλεια, να αναβαθμίζεται η εμπειρία των επισκεπτών και να διασφαλίζεται η βιωσιμότητα της τοπικής οικονομίας.

Το βασικό συμπέρασμα από αυτή την απεργιακή κινητοποίηση δεν είναι ότι πρέπει να επιλέξουμε ανάμεσα στην κρουαζιέρα και την τοπική κοινωνία. Είναι ότι τα δύο είναι άρρηκτα συνδεδεμένα. Όταν ακυρώνονται προσεγγίσεις κρουαζιερόπλοιων, οι ξεναγοί χάνουν εργασία, τα εστιατόρια και τα καταστήματα χάνουν εισόδημα και εκατοντάδες οικογένειες επηρεάζονται άμεσα. Από την άλλη πλευρά, όταν η διαχείριση των επισκεπτών δεν λειτουργεί αποτελεσματικά, δημιουργούνται συμφόρηση, καθυστερήσεις και μια υποβαθμισμένη εμπειρία για όλους.

Καθώς η Σαντορίνη σχεδιάζει τα επόμενα βήματά της, ο στόχος πρέπει να είναι ξεκάθαρος: να προστατεύσει την οικονομία που στηρίζεται στους επισκέπτες, να σεβαστεί τους ανθρώπους που τη στηρίζουν καθημερινά και να δημιουργήσει ένα λειτουργικό σύστημα διαχείρισης που θα παρέχει σαφείς κανόνες, θα προστατεύει τη διεθνή φήμη του προορισμού, θα ενισχύει την τοπική επιχειρηματικότητα και θα επιτρέπει στον τουρισμό κρουαζιέρας να συνεχίσει να προσφέρει σημαντικά οικονομικά οφέλη στο νησί.